Młynek – prawdziwie ponadczasowa gra

Czy jakaś gra jest “ponadczasowa”? Niektórzy określają w ten sposób szachy lub warcaby, choć te gry nie są tak stare jak się wydają. Inni mówią o “ponadczasowych” grach komputerowych takich jak Pac-Man, albo o ponadczasowych grach towarzyskich jak Monopoly. Ale to są młode gry. Gdybym ja miał wskazać jakąkolwiek ponadczasową grę, byłby to Młynek. Nadal jest popularny, potrafi zaskoczyć kolejne pokolenia graczy i ludzie nawet nie odczuwają jak bardzo stara jest ta gra!

Zaraz wyjaśnię zasady gry w Młynek, ale najpierw powiem trochę o historii. W niektórych książkach o grach przeczytacie, że plansze do Młynka znajdowano w Egipcie i mogły one pochodzić nawet z roku 1400 przed naszą erą. To niestety może być przesada i w wykopaliskach trudno odróżnić symbol lub amulet od planszy do gry. Ale Młynek i tak jest bardzo stary!

W słynnej “sztuce kochania” Owidiusza (Ars amatoria) rzymski poeta udziela kobietom porady, by nauczyły się grać w popularne gry, gdyż miłość czasem pojawia się w czasie gry (świetna porada!). Owidiusz poleca zwłaszcza grę Latrunculi, która dzisiaj jest praktycznie zapomniana (kiedyś ją opiszę). Później poeta dodaje, że istnieje inna gra polegająca na układaniu pionów w linii prostej. Uważa się, że Owidiusz pisał właśnie o Młynku, który był znany w starożytnym Rzymie. Z tego co mi wiadomo Konfuciusz w Chinach pisał o podobnej grze znacznie wcześniej.

Wśród ludów takich jak Celtowie plansza do młynka była uważana za symbol magiczny. Jej kształt utożsamiano ze stronami świata. Uważano, że chroni ona przed złem i jest symbolem odradzania się. Ślady takich magicznych plansz do młynka znajdowano w grobach z epoki brązu (ok. 3400-700 p.n.e.). Z pewnością Młynek był znany i dość popularny w średniowiecznej Europie. Gra była rozrywką mnichów, więc najwyraźniej nie uważano jej za “niemoralną”.

Nine_Men's_Morris_with_dice_in_Libro_de_los_juegos
XIII-wieczna ilustracja gry w Młynek (z dzieła Libro de los juegos)

Różne warianty młynka występują w różnych krajach i na różnych kontynentach. Istnieją różne nazwy tej gry. W wielu językach to po prostu “młyn” lub “młynek”, ale tę grę nazywa się również “kowbojskimi warcabami”. Jej nazwy w innych krajach to: luk-tsut-ki (Chiny), nao-guti (Indie), epello (Nigeria), triodion (Grecja), quarn (Szwecja), dugurjin (Turcja). Zróżnicowane nazwy i występowanie na całym świecie świadczą właśnie o ponadczasowości tej gry.Niejedna gra może poszczycić się tym, że była znana już w starożytności, ale mało która z tych gier jest dziś tak popularna jak Młynek!

W Polsce zdarza się, że ktoś próbuje nazywać młynek “Dziewięcioma mężczyznami Morrisa” albo “Morrisem Dziewięciu Mężczyzn”. Są to nieudolne tłumaczenia angielskiej nazwy gry – Nine Men’s Morris. Co ciekawe, ta angielska nazwa prawdopodobnie pochodzi od łacińskiego słowa merellus, która oznacza pionek do gry. Od “merellusa” już niedaleko do niemieckiego Mühle i polskich słów “mielić” i “młyn”. 

Szkoda, że Młynek nie stał się poważnym sportem turniejowym. Wiem, że powstała Światowa Federacja Młynka, ale nie jestem pewien czy jeszcze działa. Tak czy owak wielu ludzi gra w młynka, także online. Młynek jest obecny we współczesnej kulturze, najczęściej tam gdzie ktoś chce pokazać starą, ale znaną grę. Jeśli uważnie oglądaliście film “Czarownica” (Maleficent) w reżyserii Roberta Stromberga to być może zauważyliście, że dwie wróżki grały właśnie w Młynek.

mlynek-maleficenta

Młynek jest również znany fanom gry komputerowej Assassin’s Creed gdyż występuje w niej jako minigra.

Teraz nie pozostaje nic innego jak omówić zasady gry. Od razu uprzedzam, że młynek ma wiele wariantów, a w tym tekście omówię podstawową odmianę gry.

Młynek – ogólne zasady

Młynek jest grą logiczną, planszową, dla dwóch osób, bez elementu losowego. Rozpoczynającego grę wyznacza się przez losowanie, po czym gracze na zmianę wykonują kolejne ruchy. Celem gry jest zbijanie pionów przeciwnika poprzez układanie tzw. młynków.

Plansza i piony

Do gry w młynek używa się planszy złożonej z trzech kwadratów połączonych liniami w środku. Przecięcia linii i rogi kwadratów stanowią pola. W sumie na planszy są 24 pola. Planszę przedstawia rysunek poniżej.

Mlynek-plansza

Ponadto do gry potrzeba 18 pionów – 9 białych i 9 czarnych.

Rozgrywka

Rozgrywanie partii w młynku podzielone jest na 3 etapy: stawianie pionów, ruchy pionów oraz tzw. loty pionów. Niektóre zestawy zasad całkowicie pomijają trzeci etap “lotów”. W każdym z etapów gracz może tworzyć “młynki” i bić piony przeciwnika.

Etap I: Stawianie pionów

Przed rozpoczęciem gry plansza jest pusta. Gracz rozpoczynający grę stawia na planszy pierwszy pion. Podobny ruch robi przeciwnik. W kolejnych ruchach gracze tylko stawiają  piony na wolnych polach i nie mogą ich przesuwać.

W tym etapie każdy z graczy może ułożyć tzw. “młynek”. Polega to na ustawieniu trzech swoich pionów w jednej linii prostej, na polach połączonych linią. Rysunek poniżej prezentuje dwa przykłady “młynków” ułożonych przez białe i czarne (młynki obramowano czerwoną linią).

Mlynek-przyklady-dwa

Ułożenie młynka powoduje bicie. Gracz, który ułożył młynek, ma prawo zdjąć z planszy jeden dowolnie wybrany pion przeciwnika. Ten pion nie wraca już do gry.

Uwaga: W pierwszej fazie może się zdarzyć, że wykonaniem jednego ruchu gracz ułoży jednocześnie dwa młynki. W tej sytuacji gracz bije jednocześnie dwa piony przeciwnika.

Etap II: Ruchy pionów

Drugi etap gry rozpoczyna się, gdy gracze ustawią wszystkie swoje piony. W kolejnych ruchach każdy z graczy może przesunąć jeden swój pion na dowolne pole sąsiednie połączone linią. Rysunek poniżej pokazuje możliwe ruchy jednego z białych pionów.

Mlynek-ruch

W tym etapie gry również można tworzyć młynki. W sytuacji pokazanej na rysunku poniżej gracz czarny utworzy młynek przesuwając swojego piona na jedno z wolnych pól.

Mlynek-ruch-mlynek

Ułożenie młynka zawsze powoduje bicie jednego dowolnego piona przeciwnika.

Etap III: Loty (skoki) pionów (etap opcjonalny)

Trzecia faza gry rozpoczyna się wówczas, gdy jednemu z graczy pozostaną tylko trzy piony. Taki gracz ma prawo w jednym ruchu przesunąć swojego piona na dowolne pole wolne, niekoniecznie sąsiednie czy połączone linią. Po prostu pion może “polecieć” z jednego pola na inne i stąd nazwa tego etapu.

Jak już wspomniałem, niektóre źródła w ogóle nie wspominają o tym etapie gry w Młynek. Wydaje się on jednak istotny, gdyż wyrównuje szanse w kluczowym momencie. Jeśli dwaj gracze pozostaną z trzema pionami to obaj mogą wykonywać loty (skoki).

Koniec gry

Gra kończy się w momencie gdy jeden z graczy zostanie z dwoma pionami. Taki gracz nie może wykonać więcej młynków i przegrywa grę.

Gra może się również zakończyć remisem. Zdarza się, że sytuacja na planszy wciąż się powtarza lub gracze tak wzajemnie się blokują, że nie ma mowy o ułożeniu młynka przez żadnego z nich. Można więc ustalić, że remis następuje gdy:

  • sytuacja na planszy powtórzy się trzykrotnie lub,
  • żaden z graczy nie zrobi młynka w ciągu kolejnych 40-50 ruchów.

Reguły dodatkowe (opcjonalne)

Fani Młynka wiedzą, że zwykle ułożenie pierwszego młynka daje ogromną przewagę. W kolejnych ruchach gracz może tworzyć wciąż ten sam młynek, wychodząc pionem z młynka i wracając do niego. Dlatego w niektórych rozgrywkach przyjmuje się zasadę, że kolejny młynek ułożony przez gracza musi być inny od poprzedniego. Jeśli ułożony zostanie taki sam młynek to nie powoduje on bicia (zasada różnych młynków).

Można się także umówić na tzw. zakaz cofania. Ta reguła stanowi, że gracz nie może ułożyć młynka poprzez wyjście pionem z młynka i cofnięcie go. Ta zasada pozwala na ułożenie dwóch takich samych młynków, ale trzeba do tego użyć innych pionów.

Powyższe reguły są opcjonalne. Można się umówić na stosowanie jednej z nich lub nawet dwóch jednocześnie. Jak widzicie, zasadnicze zasady gry w młynek są dość oczywiste, natomiast przed rozgrywką należy ustalić takie szczegóły jak: faza skoków, zasada różnych młynków i zakaz cofania.

Grajmy w Młynek!

Jeśli spróbujecie grania w Młynek to nie pożałujecie. Jest to gra dramatyczna, piękna w swojej prostocie, pełna specyficznej strategii i taktyki. Nie jest to typowa gra wojenna. Niezwykłe jest to, że już w starożytności stworzono grę na takim poziomie abstrakcji!

Dodam, że zestawy do gry w Młynek mogą być urocze. Poniżej kilka zdjęć. Sami zobaczcie jak wspaniałe formy może przybrać ta prawdziwie ponadczasowa gra.

79731239_e3f24cc437_b
fot. Andrew Magill (lic. CC BY 2.0)
800px-Mill_(game)
fot. z Wikimedia Commons (lic. CC BY-SA 3.0)
Mühle-Spiel_beim_Spielplatz_Süderlücke_(Flensburg-Mürwik)
fot. Soenke Rahn (lic. CC By-SA 4.0)
Mühlespiel
fot. Dirk Broßke (lic. CC BY-SA 3.0)
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s